Uitzettingen van vreemdelingen zijn in 2025 in de regel zorgvuldig, veilig en humaan voorbereid en uitgevoerd. Positief is de structurele aandacht binnen de keten voor de positie van minderjarigen bij uitzettingen. Verder is het proces bij de eerste overheidsvlucht naar Syrië in 2025 grotendeels volgens gemaakte afspraken verlopen. Wel tilt de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) zwaar aan de inzet van bewapende buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) voor taken waarvoor ze niet bevoegd waren. Dat staat in de jaarbrief ‘Terugkeer vreemdelingen 2025’ aan minister Van den Brink van Asiel en Migratie.
Bij uitzettingen en vertrek van vreemdelingen zijn in Nederland diverse organisaties betrokken. DTenV voert de regie over het terugkeerproces en begeleidt onder meer mensen bij zelfstandig vertrek uit Nederland. De Koninklijke Marechaussee (KMar) zorgt voor begeleiding bij gedwongen uitzettingen. Daarnaast vervoert de Dienst Vervoer en Ondersteuning (DV&O) deze mensen vanuit een verblijfslocatie tot aan Schiphol.
Vanuit haar rol houdt de Inspectie JenV toezicht op het proces bij gedwongen en andere vormen van begeleid vertrek van vreemdelingen uit Nederland.
Uitzettingen
In 2025 hebben de DTenV en de KMar 814 begeleide uitzettingen uitgevoerd. Per keer kan dat een persoon of een gezin zijn. Daarvan heeft de Inspectie JenV negentien gedwongen uitzettingen geïnspecteerd, waarvan vier gezinnen. Bij twaalf daarvan zijn mensen tijdens een deel van de uitzetting geboeid geweest met onder meer koppelboeien, bodycuff (een band om het lichaam met stoffen handboeien), beenband of tiewraps, zo blijkt uit de rapportages. De toepassing van deze hulpmiddelen hebben de DV&O en de KMar volgens de regels uitgevoerd.
Positief is de Inspectie JenV over de structurele aandacht binnen de keten voor de positie van minderjarigen bij uitzettingen. Op aanraden van de inspectie heeft bijvoorbeeld de Brigade Vreemdelingenzaken van de KMar een training gevolgd bij de Noorse vreemdelingenpolitie. Ook is er een handleiding beschikbaar. Daarnaast krijgt het thema sinds eind 2025 nadrukkelijk aandacht in de opleiding tot escortcommandant en -begeleider.
Overheidsvlucht Syrië
In totaal 83 personen maakten in 2025 gebruik van een overheidsvlucht voor vrijwillige terugkeer naar Syrië. De Inspectie JenV inspecteerde de voorbereiding, feitelijke uitvoering en de evaluatie. Het proces is grotendeels volgens gemaakte afspraken verlopen. Uitzondering hierop is de inzet van bewapende boa’s voor het bewaken van de locatie en het geld voor de terugkeerondersteuning. Hiertoe zijn de boa’s van de DV&O niet bevoegd. Organisaties dienen binnen de wettelijke kader van hun taken te blijven, zo stelt de Inspectie JenV.
Blijvende aandachtspunten
Een terugkerend aandachtspunt in het proces bij uitzetting blijft de zorg voor een goede en volledige informatie-uitwisseling tussen betrokken partijen. Bijvoorbeeld gegevens over gezondheid, gedrag en fysieke kenmerken. Dat geldt ook voor bezittingen, waarvan de informatie in bijna de helft van de geïnspecteerde uitzettingen in 2025 onvolledig was. Daarnaast blijft het minimaliseren van wachttijden van belang voor de mensen van en naar Schiphol. De Inspectie JenV stelt dat deze punten bepalend kunnen zijn voor een veilig en rustig verloop van een uitzetting.
Beeld: © ANP / Rob Engelaar