Intern politieonderzoek naar terrorismelijst kent gebreken

De politie begon in 2023 een intern onderzoek naar haar werkwijze bij het opstellen van de terrorismelijst en het internationaal delen van deze gegevens nadat diverse Nederlanders in media hadden gemeld dat ze sommige landen niet meer in mochten. Zij vermoedden dat dit kwam doordat zij in Nederland onterecht op een terrorismelijst waren gezet. Daarop staan gegevens van mensen die mogelijk in verband worden gebracht met terrorisme of extremisme. De Nederlandse politie kan die gegevens delen met buitenlandse autoriteiten om internationaal terrorisme aan te pakken.
De Inspectie JenV heeft het politieonderzoek gevolgd omdat een - onterechte - registratie op de terrorismelijst grote gevolgen kan hebben voor mensen van wie gegevens internationaal zijn gedeeld. De inspectie heeft diverse gegevens ingezien om het politieonderzoek te kunnen beoordelen. De politie heeft haar uitkomsten niet openbaar gemaakt.

Kritisch

De inspectie is kritisch over het onderzoeksresultaat. Zij vindt het politieonderzoek grotendeels niet navolgbaar en deels niet zorgvuldig uitgevoerd. De inspectie oordeelt dat de conclusies die de politie zelf trekt, niet altijd logisch volgen uit bevindingen. Het onderzoek bevat geen volledige weergave van de problemen in de werkwijze van de politie. De inspectie ziet verder geen feitelijke onderbouwing voor de conclusie dat ‘tot nu toe niet is gebleken dat Nederlandse burgers destijds onterecht zijn opgenomen op de lijst’. Ook is er beperkt informatie over gevolgde onderzoeksmethoden en welke gevallen zijn onderzocht. De inspectie vraagt zich verder af hoe onafhankelijk het onderzoek is. Het is onder anderen uitgevoerd door medewerkers die betrokken zijn of waren bij het werkproces van contraterrorisme.
Daarnaast zag de inspectie in onderliggende stukken over de werkwijze die tot 2018 werd gevolgd een aantal onzorgvuldigheden. De inspectie leest in het onderzoek te weinig terug dat de politie hierop reflecteert en dat de politie de mogelijke risico’s hiervan voor mensen op de lijst erkent. Over de aanbevelingen die de politie zichzelf geeft, is de inspectie overwegend positief. Deze aanbevelingen richten zich onder meer op het beter afhandelen van inzageverzoeken van mensen die willen weten of en hoe de politie informatie over hen in verband met terrorisme heeft gedeeld. De politie heeft vanaf 2018 haar werkproces op diverse terreinen aangepast.

Druk

Er lag en ligt een hoge druk op de politie om terrorisme tegen te gaan. Onder die omstandigheden kan een manier van werken functioneel lijken. Terwijl later blijkt dat die niet zo zorgvuldig was. Volgens de politie droeg het Openbaar Ministerie haar de werkwijze met de terrorismelijst op, en was dit ook afgestemd met het ministerie van Justitie en Veiligheid. Ook dan is het volgens de inspectie van belang dat de politie kritisch naar haar eigen rol kijkt.
De inspectie is niet wettelijk bevoegd om de politiedossiers in te zien van personen die op de terrorismelijst hebben gestaan. Zij kan daarom ook niet aangeven of iemand terecht of onterecht op de terrorismelijst stond. Behalve de politie mogen ook andere organisaties gegevens delen met buitenlandse autoriteiten om internationaal terrorisme aan te pakken. Zodoende is niet met zekerheid vast te stellen of de problemen die reizigers hebben ervaren, komen door het handelen van de politie.

Aanbevelingen

De Inspectie JenV wil het lerend vermogen bevorderen van organisaties die onder haar toezicht vallen. Ze beveelt de politie daarom aan de eigen werkprocessen te blijven onderzoeken. De kwaliteit, validiteit, betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van die eigen onderzoeken moeten dan wel geprofessionaliseerd worden. De inspectie biedt aan de politie daarbij te helpen. Daarnaast moet de politie zelf nagaan of zij in het huidige werkproces zorgvuldig handelt wanneer zij één op één informatie deelt met een ander land.