Beveiligers in de twee speciale locaties voor overlastgevende en kansarme asielzoekers in Ter Apel en Budel moeten per direct stoppen met onrechtmatig handelen, oordeelt de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV). Het is de derde keer dat de Inspectie JenV onrechtmatig handelen van beveiligers in de asielketen constateert.[i] Buiten die onrechtmatigheid vindt de Inspectie JenV deze speciale locaties een waardevolle toevoeging aan de opvangcentra die daar zijn. Incidenten concentreren zich op deze speciale locaties die hierop zijn ingericht.
Op de opvangcentra in Ter Apel en Budel zijn sinds februari 2025 verscherpte toezichtlocaties (vtl’s) ingericht. Dit zijn omheinde locaties speciaal voor alleenreizende mannelijke asielzoekers die overlast veroorzaken en/of onvoldoende hebben meegewerkt aan hun asielprocedure. In Ter Apel is plek voor ongeveer 100 van de totale 2000 asielzoekers in de vtl, in Budel 40 van de 1400 asielzoekers.
Doelen van vtl’s zijn meer grip te krijgen op overlastgevende asielzoekers en kansarme asielzoekers beschikbaar te houden voor de versnelde asielprocedure. De gemiddelde verblijfsduur is vijf weken. Tegelijkertijd krijgen zij intensieve begeleiding om hun gedrag te verbeteren en moeten zij zich twee keer per dag melden. Zij mogen niet op de rest van het opvangterrein komen, wel erbuiten.
In Ter Apel vindt gemiddeld de helft van de (gewelds)incidenten in de vtl plaats terwijl daar vijf procent van de bewoners zit. In Budel is gemiddeld een derde van de incidenten geconcentreerd op de vtl waar minder dan drie procent van de bewoners verblijft. In Ter Apel leek het aantal incidenten te verminderen door de intensieve aanpak, in Budel was nog geen daling zichtbaar.
Onrechtmatig handelen
De vtl’s zijn met extra medewerkers en beveiligers ingericht op deze speciale groep asielzoekers. Er ontbreekt echter een wettelijke basis voor het optreden van beveiligers die fouilleren en visiteren, preventief optreden (bijvoorbeeld door te fixeren), handboeien gebruiken of pijnprikkels geven (zoals de greep bij fixatie verstevigen).
Eerder zag de inspectie al onrechtmatig handelen bij de terugkeer van een groep Syriërs en in de Handhavings- en Toezichtlocatie in Hoogeveen.
De Inspectie JenV roept de minister van Asiel en Migratie op de beveiligers direct te laten stoppen met het toepassen van dwangmiddelen en pijnprikkels. De minister moet bepalen welke vormen van geweldstoepassing in een vtl noodzakelijk zijn en moet de wettelijke grondslag daarvoor snel regelen. Die grondslag moet hij ook regelen voor het fouilleren en visiteren want dat is nu ook niet wettelijk geregeld.
De inspectie beveelt de minister aan om haar vtl-bevindingen mee te nemen in de geplande evaluatie van deze locaties.
Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) moet volgens de inspectie de dagbesteding en begeleiding van vtl-bewoners blijven ontwikkelen en de medewerkers gericht trainen zodat zij de doelgroep goed kunnen begeleiden. Het COA moet verder werkinstructies duidelijk vastleggen en voor de start van een nieuwe vtl zorgen dat er voldoende personeel is.
[i] Eerder zag de inspectie dit in de HTL en bij de terugkeer van een groep Syriërs.
Beeld: © Inspectie Justitie en Veiligheid